ในนครเฉิงตู มณฑลเสฉวน ช่วงหลังมานี้ผู้คนมักพูดถึงคำว่า “ทุเรียนเสรี” หรือ Durian Freedom เพราะทุเรียนที่เคยมีราคาสูงถึงหลักร้อยหยวนต่อชั่ง บัดนี้กลับพบได้ในราคาประมาณ ๒๒ หยวนต่อชั่ง (๑๑๐ บาท ต่อ ๕๐๐ กรัม) ในซูเปอร์มาร์เก็ตทั่วไป ราคาที่ลดลงนี้เกิดจาก “การขนส่งแบบควบคุมอุณหภูมิ” บนเส้นทางรถไฟที่เชื่อมจีน–ลาว ซึ่งทำหน้าที่เป็นเส้นทางหลักลำเลียงทุเรียนไทยตรงสู่นครเฉิงตู

ทุเรียนจากสวนในประเทศไทยถูกบรรจุลงตู้คอนเทนเนอร์ห้องเย็น เดินทางเข้าสู่ลาวผ่านทางถนน และขึ้นรถไฟขนส่งสินค้าห้องเย็นที่สถานีเวียงจันทน์ใต้ ก่อนมุ่งหน้าสู่นครเฉิงตูโดยใช้เวลาเพียง ๓–๔ วัน เท่านั้น ที่ ศูนย์กระจายสินค้าเฉพาะทางของท่าเรือรถไฟนานาชาติเฉิงตู ได้ทำหน้าที่รวบรวมปริมาณทุเรียนจากหลายแหล่งให้รวมเป็นขบวนรถไฟทั้งขบวน ช่วยให้การขนส่งรวดเร็วกว่าเดิม ต้นทุนลดลง และเส้นทางมีความเสถียรมากขึ้น นอกจากนี้ กระบวนการพิธีการศุลกากรยังปรับจากระบบ “เรียงลำดับต่อเนื่อง” มาเป็น “ทำงานคู่ขนาน” ทำให้การเชื่อมต่อโลจิสติกส์ที่ด่านต่าง ๆ รวดเร็วยิ่งขึ้น

ติดตาม “ทุกขั้นตอนการขนส่ง” ของทุเรียนหนึ่งลูก

ในสวนทุเรียนฝั่งตะวันออกของไทย เมื่อเกษตรกรตัด “หมอนทอง” จากต้น ทุเรียนจะถูกนำไปใส่ในตู้คอนเทนเนอร์ควบคุมอุณหภูมิ จากนั้นเข้าสู่ประเทศลาว และขึ้นขบวนรถไฟห้องเย็นของทางรถไฟจีน–ลาว ที่สถานีเวียงจันทน์ใต้ ภายในตู้คอนเทนเนอร์จะควบคุมอุณหภูมิราว ๑๓ องศาเซลเซียส พร้อมรักษาความชื้น ทำให้ทุเรียนยังคง “รักษาสภาพได้ดี” ตลอดการเดินทางระยะไกล

รถไฟขนส่งนี้ไม่ได้เป็นขบวนธรรมดา เพราะท่าเรือรถไฟนานาชาติเฉิงตูร่วมกับผู้ให้บริการได้ปรับแต่งเทคโนโลยีเพิ่มเติม เช่น

• ระบบลมเย็นเฉพาะด้านล่างเพื่อรักษาคุณภาพผลไม้
• เซนเซอร์ตรวจวัดอุณหภูมิและความชื้นที่ส่งข้อมูลแบบเรียลไทม์
• การเสริมฉนวนด้านนอกตู้เพื่อลดผลกระทบจากอากาศร้อนระหว่างทาง

เมื่อขบวนทุเรียนเคลื่อนตัวจากเวียงจันทน์ผ่านหลวงพระบางและด่านบ่อเต็น–โมฮ่าน ขั้นตอนการศุลกากรที่เคยล่าช้าเป็นวัน ๆ ก็ถูกลดลงอย่างมาก เพราะระบบศุลกากรใหม่ที่ให้ “เอกสารถูกปล่อยก่อนสินค้า ตรวจเข้มภายหลัง”[๑] ทำให้เมื่อทุเรียนมาถึงเฉิงตู สามารถกระจายออกสู่ตลาดได้ทันที

เมื่อเปิดตู้คอนเทนเนอร์ในเฉิงตู

ทันทีที่ตู้ห้องเย็นถูกเปิดออก กลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ของทุเรียนก็ฟุ้งกระจายไปทั่วลานท่าเรือ เจ้าหน้าที่ใช้รถยกเคลื่อนย้ายผลไม้ไปยังศูนย์กระจายผลไม้จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

คุณหยาง ชาวบ้านในพื้นที่ กล่าวว่า

“เมื่อก่อนทุเรียนราคาแพงและคุณภาพไม่คงที่ ตอนนี้มารับทุเรียนที่ท่าเรือโดยตรง ทั้งสดและราคาถูกกว่ามาก” พื้นที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงจุดจำหน่ายสินค้า แต่ยังเป็น “ห้องทดลอง” ของรูปแบบโลจิสติกส์สมัยใหม่—ตั้งแต่การรับซื้อจากแหล่งผลิตโดยตรง ขนส่งผ่านรถไฟด่วนห้องเย็น ไปจนถึงการจำหน่ายที่ท่าเรือ ช่วยลดระยะทางจาก “สวนถึงโต๊ะอาหาร” ลงอย่างมหาศาล

ผู้บริโภคได้ความสด ธุรกิจลดต้นทุน

นายหวัง ห้าว ผู้จัดการทั่วไปของบริษัทนำเข้า–ส่งออก ระบุว่า

• การขนส่งด้วยรถไฟห้องเย็นมีความเร็วมากกว่าเรือถึงร้อยละ ๗๐
• ต้นทุนต่ำกว่าการขนส่งทางบกแบบเดิมเกือบ ครึ่งหนึ่ง
• “ศูนย์กระจายสินค้าแบบเฉพาะทาง” ในเฉิงตูช่วยรวมสินค้าหลายล๊อตให้เป็นตู้เดียวหรือทั้งขบวน ทำให้เกิดอำนาจต่อรองและได้ราคาที่ประหยัดขึ้น
• ช่องทางจำหน่ายหลากหลาย—ซูเปอร์มาร์เก็ต อีคอมเมิร์ซ ไลฟ์สด—ทำให้ราคาทุเรียนโปร่งใสและเข้าถึงทุกกลุ่ม

ทุเรียนเป็นแรงขับเคลื่อนอุตสาหกรรมใหม่

คุณไต้ ฉื้อเหยา รองผู้อำนวยการคณะบริหารเขตพัฒนาเศรษฐกิจเทคโนโลยีท่าเรือรถไฟนานาชาติเฉิงตู เปิดเผยว่า ปัจจุบันท่าเรือฯ กำลังสร้างห่วงโซ่อุตสาหกรรมครบวงจร ตั้งแต่การจัดซื้อจากต่างประเทศ ขนส่งทางราง ห้องเย็น คลังสินค้าการขายปลีก–ส่ง จนถึงการไลฟ์สดบนแพลตฟอร์มออนไลน์

ตั้งแต่เริ่มนำเข้าทุเรียนในปีนี้ มูลค่าการค้าทุเรียนของท่าเรือรถไฟนานาชาติเฉิงตูทะลุ ๑๕๐ ล้านหยวน (๒๑.๑ ล้านดอลลาร์สหรัฐ) แล้ว และยังวางแผนก่อสร้างศูนย์กระจายผลไม้เมืองร้อน โดยทุเรียนจะเดินทางเข้ามาอย่างสม่ำเสมอในฤดูผลผลิต ก่อนกระจายออกไปยังตลาดทั่วจีน

ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมวิเคราะห์ว่า นี่คือแนวคิดเดียวกับที่เฉิงตูเคยใช้ผลักดัน รถไฟขนส่งจีน–ยุโรป (China–Europe Railway Express) มาก่อน—เริ่มจากสร้างเส้นทาง เชื่อมผู้ประกอบการ จากนั้นดึงดูดอุตสาหกรรมให้เกิดเป็นระบบนิเวศครบวงจร เมื่อครั้งหนึ่งรถไฟขนส่งดังกล่าวเคยผลักดันอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และชิ้นส่วนยานยนต์ บัดนี้ “ทุเรียนเอ็กซ์เพรส” ก็กลายเป็นจุดใหม่ของการค้าสินค้าอุปโภคบริโภค

จากสินค้าวัตถุดิบสู่ผลไม้เมืองร้อน—ภาพสะท้อนเมืองในแผ่นดินใหญ่สู่เวทีโลก

อดีตตู้รถไฟจีน–ลาวมักมีแต่หิน สารเคมี และอุปกรณ์การขนส่ง แต่เทคโนโลยีโลจิสติกส์ห้องเย็นที่พัฒนาขึ้นเรื่อย ๆทำให้ผลไม้เมืองร้อนกลายเป็น “ผู้โดยสารใหม่” ของเส้นทางนี้ เฉิงตูใช้ทุเรียนเป็น “ตัวเปิดทาง” เปลี่ยนข้อได้เปรียบของเส้นทางรถไฟนานาชาติให้เป็น “ราคาที่เป็นมิตร” สำหรับผู้บริโภคทั่วไป

การเดินทางอันน่ามหัศจรรย์ของทุเรียนหนึ่งลูกสะท้อนให้เห็นว่า เมืองในแผ่นดินใหญ่ที่เคยถูกจำกัดด้วยคำว่า “เส้นทางเสฉวนอันยากลำบาก” บัดนี้เปิดประตูสู่โลกกว้างแล้ว—ผลไม้อย่างทุเรียน มะพร้าวอ่อน มังคุด ลองกอง ทยอยเดินทางมาถึงเฉิงตูอย่างต่อเนื่อง พื้นที่ตอนในของจีนกำลังค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นแนวหน้าของการเปิดประเทศ และเชื่อมโยงเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานระดับโลกอย่างเต็มรูปแบบ

โอกาสทางการค้าและการกระจายสินค้าไทยสู่จีนตอนใน

การที่ทุเรียนไทยสามารถเข้าสู่ตลาดเฉิงตูได้อย่างรวดเร็วผ่านเส้นทางรถไฟจีน–ลาว สะท้อนให้เห็นว่าไทยมี “ช่องทางยุทธศาสตร์” ใหม่ในการขยายการส่งออกสินค้าเกษตรไปสู่จีนฝั่งตะวันตกและตอนใน ซึ่งเป็นตลาดขนาดใหญ่ที่กำลังมีกำลังซื้อสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประสิทธิภาพของโลจิสติกส์รูปแบบใหม่นี้ช่วยลดต้นทุน ลดความเสี่ยงด้านการสูญเสียสินค้า และรักษาคุณภาพผลไม้สดตลอดเส้นทาง อันเป็นปัจจัยสำคัญในการแข่งขันของสินค้าเกษตรไทยในตลาดพรีเมียม นอกจากนี้ยังทำให้ผู้ประกอบการไทยสามารถขนส่งสินค้าเมืองร้อนอื่น ๆ เช่น มังคุด มะพร้าวอ่อน หรือลองกอง เข้าสู่ตลาดจีนได้ง่ายขึ้น ทั้งยังเปิดโอกาสต่อยอดไปสู่สินค้ามูลค่าเพิ่ม เช่น ผลไม้แปรรูป หรือน้ำผลไม้เข้มข้นได้ในอนาคต จีนฝั่งตะวันตกจึงไม่ใช่เพียงตลาดปลายทางใหม่ แต่เป็นจุดยุทธศาสตร์ของเครือข่ายโลจิสติกส์ที่ช่วยยกระดับความสามารถแข่งขันของสินค้าไทยโดยรวม

การสร้างความร่วมมือด้านโครงสร้างพื้นฐาน โลจิสติกส์ และการลงทุน

การพัฒนาศูนย์กระจายสินค้าเฉพาะทางในเฉิงตูและการใช้ระบบขนส่งห้องเย็นทางราง เป็นสัญญาณว่าจีนต้องการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับการนำเข้าสินค้าเกษตรคุณภาพสูงจากภูมิภาคลุ่มน้ำโขงและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไทยจึงมีโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ในการเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานนี้อย่างลึกซึ้งขึ้น ทั้งในฐานะ “ผู้ส่งออกหลัก” และ “หุ้นส่วนทางโลจิสติกส์” ความร่วมมือดังกล่าวสามารถขยายไปสู่การลงทุนร่วมในคลังเย็น จุดรวบรวมผลไม้ ศูนย์ประมวลผลหลังการเก็บเกี่ยวและแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดน ซึ่งสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ BRI, GMS, ACMECS และแนวคิดเศรษฐกิจเชื่อมโยงของภูมิภาค เมื่อทุเรียนไทยกลายเป็นสินค้าธงนำที่สร้างเสียงตอบรับดี สินค้าเกษตรไทยชนิดอื่นก็มีโอกาสตามรอยเข้าสู่ตลาดจีนอย่างเป็นระบบ ช่วยเพิ่มรายได้ให้เกษตรกร กระจายฐานตลาดการส่งออก ลดความเสี่ยงจากตลาดเดิม และผลักดันบทบาทของไทยในห่วงโซ่โลจิสติกส์ระดับภูมิภาคให้ชัดเจนยิ่งขึ้น

[๑] ให้ อนุญาตปล่อยสินค้าออกไปก่อน ตามเอกสารที่ยื่นไว้ล่วงหน้าแล้วค่อยทำการ ตรวจสอบเชิงลึก (ตรวจเข้ม) ในขั้นตอนถัดไปหรือในเขตควบคุมที่กำหนด

ที่มาของข้อมูล: เข้าถึงข้อมูลวันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๖๘
๑. https://mp.weixin.qq.com/s/-Z5gSpa-tKQjluVaf0IEnA
ที่มารูปภาพ:
๑. https://mp.weixin.qq.com/s/-Z5gSpa-tKQjluVaf0IEnA